9+1 απο τα εγκαίνια της Πινακοθήκης του Λαζαρή

Καθώς πλησιάζουμε στα εγκαίνια της Πινακοθήκης του Θεόδωρου Λαζαρή, που έχουν προγραμματιστεί για τις 26 Σεπτεμβρίου, η αντίστροφη μέτρηση μας δίνει την ευκαιρία να εμβαθύνουμε στο έργο και την προσωπικότητα του καλλιτέχνη. Στο πλαίσιο αυτό, παραθέτουμε ένα απόσπασμα της Όλγας Μετζαφού-Πολύζου, το οποίο φωτίζει τα πρώτα βήματα της καλλιτεχνικής του πορείας.

Ο Θεόδωρος Λαζαρής, γιος ίου Στυλιανού και της Μαρίας, το γένος Αριστείδου Σίμου γεννήθηκε στη Λιβαδειά στις 2 Φεβρουαρίου 1885. Η ημερομηνία γέννησής του δίδεται από τον ίδιο τον καλλιτέχνη στις αυτοβιογραφικές του σημειώσεις αλλά και στο χειρόγραφο Δελτίο Πληροφοριών της Εθνικής Πινακοθήκης. Από πολύ μικρός έδειξε την κλίση του στην τέχνη. «Αφότου ένοιωσα τον εαυτό μου δεν έπαυσα να ζωγραφίζω», σημειώνει ο ίδιος στις αυτοβιογραφικές σημειώσεις του, και συνεχίζει: «Από την ηλικία των έξι ετών ... όταν άρχισα να καταλαβαίνω τον εαυτό μου, το μολύβι και το χαρτί ήταν τα παιχνίδια μου ... η μεγάλη περιουσία για μένα». Η οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του τον αναγκάζει, από την σχολική ηλικία ακόμη, να εργασθεί. Ένδεκα χρονών, μαθητής της Β' τάξης του Ελληνικού Σχολείου και σε όλη τη διάρκεια του Σχολαρχείου, τις ελεύθερες ώρες πήγαινε στο εμπορικό κατάστημα του εξαδέλφου του, όπου και παρέμεινε ως υπάλληλος και μετά την αποφοίτησή του, για επτά σχεδόν χρόνια. Το πάθος για τη ζωγραφική όμως είναι ασίγαστο. Ο ίδιος σημειώνει πιο κάτω στις σημειώσεις του: «Από 10-11 ετών στο εμπορικό του εξαδέλφου μου ζωγράφιζα κρυφά και έπειτα στο μαγαζί του πατέρα μου ως τα 20 χρόνια. Επτά χρόνια εμποροϋπάλληλος, ένας πίνακας κρυμμένος πίσω από ένα πάγκο. Κλεινόμουν στην αποθήκη και ζωγράφιζα, τίποτε δεν μπορούσε να με κάνει ν’ αλλάξω, κάθε ευκαιρία που εύρισκα ζωγράφιζα, ήμουνα φτωχός, ούτε κατά διάνοιαν φανταζόμουνα ότι θα μπορούσα να σπουδάσω ζωγραφική στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο επτά τάξεις. Και έτσι περνούσαν τα χρόνια και άρχισα να παίρνω και παραγγελίες πορτραίτα από φωτογραφίες και ικανοποιούσα μερικά έξοδα». Το 1903 υπήρξε μια σημαντική χρονιά για τον Λαζαρή. Η επίσκεψη του γλύπτη Λάζαρου Σώχου -ο οποίος βρισκόταν στη Λιβαδειά για την αναστήλωση του Λέοντα της Χαιρώνειας- στο μαγαζί του πατέρα του, όπου είδε τα έργα του νεαρού, αδίδακτου, όπως σημειώνει ο ίδιος, ζωγράφου, υπήρξε καθοριστική. Οι συναντήσεις τους, οι συζητήσεις και σίγουρα η εκτίμηση που εισέπραττε, συνέβαλλαν στην αυτοπεποίθησή του για τη συνέχιση της άσκησης στη ζωγραφική. Έτσι το 1906, στη λαχειοφόρο αγορά της Φιλοδασικής Εταιρείας για την αναδάσωση της Ελλάδος ο Λαζαρής έκανε την πρώτη του δημόσια καλλιτεχνική εμφάνιση με 35 έργα με κάρβουνο, που προκάλεσε την έκπληξη του κόσμου και ενέπνευσε την ιδέα στον τότε Δήμαρχο της Λιβαδειάς Ιωάννη Γρυπονησιώτη να εισηγηθεί στο Δημοτικό συμβούλιο την πρόταση να δοθεί υποτροφία στον Λαζαρή για να σπουδάσει «την Τέχνη της Ζωγραφικής εις την Σχολή Καλών Τεχνών εις το Μετσοβιτών Πολυτεχνείον».

Η φωτογραφία προέρχεται από το λεύκωμα του Κώστα Στεφάνου με τίτλο «Κρύα, το θείον δώρο της Λιβαδειάς», Έκδοση 2015

Η Όλγα Μεντζαφού – Πολύζου, διδάκτωρ της Ιστορίας της Τέχνης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, είναι Επίτιμη Διευθύντρια Συλλογών και Μουσειολογικού Προγραμματισμού της Εθνικής Πινακοθήκης, στην οποία εργάστηκε από το 1976 αρχικά ως επιμελήτρια και στη συνέχεια ως Διευθύντρια Συλλογών και Μουσειολογικού Προγραμματισμού.

Είναι Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εθνικής Πινακοθήκης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), του Συμβουλίου Μουσείων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και καλλιτεχνική σύμβουλος της διοίκησης της Εθνικής Τράπεζας. Το 1989 ως επιστημονική σύμβουλος της Πινακοθήκης Ευαγγέλου Αβέρωφ στο Μέτσοβο οργάνωσε την επανέκθεση του Μουσείου και τον μουσειολογικό εκσυγχρονισμό και από το 2007 είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου. Το 2020 ορίστηκε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Μουσείου Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή.

Το 2000 της ανατέθηκε η οργάνωση της επανέκθεσης των συλλογών της Εθνικής Πινακοθήκης και η επιστημονική και εκδοτική επιμέλεια του τόμου που τη συνόδευε, “Εθνική Πινακοθήκη, 100 χρόνια”. Το 2004 της ανατέθηκε η οργάνωση και η μουσειολογική μελέτη του παραρτήματος της Εθνικής Πινακοθήκης στο Ναύπλιο. Το 2007 ανέλαβε τον σχεδιασμό, την οργάνωση και την παρουσίαση του Ψηφιακού Μουσείου «Γεώργιος Ιακωβίδης» του Ιδρύματος Ν. Παπαδημητρίου, στα Χίδιρα Λέσβου.

Κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας της στην Εθνική Πινακοθήκη υπήρξε υπεύθυνη των ψηφιακών προγραμμάτων για την καταγραφή και την παρουσίαση των συλλογών, της βιβλιοθήκης, του αρχείου καθώς και της ιστοσελίδας του μουσείου.

Έχει συγγράψει μονογραφίες καλλιτεχνών, κείμενα σε καταλόγους εκθέσεων που έχει επιμεληθεί η ίδια ή έχει συμμετάσχει με κείμενά της σε άλλους καταλόγους, έχει συγγράψει και επιμεληθεί τον λημματικό κατάλογο της Πινακοθήκης Ε. Αβέρωφ, έχει δημοσιεύσει άρθρα επάνω σε θέματα ιστορίας της τέχνης και μουσειολογίας, και έχει συμμετάσχει σε  ημερίδες και συνέδρια.

Είναι μέλος της Εταιρίας Ελλήνων Ιστορικών της Τέχνης  και μέλος του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM )